Dobra zmiana w miastku. Neoautorytaryzm w polskiej polityce z perspektywy małego miasta

Raport przedstawia wyniki badania poglądów i postaw politycznych mieszkańców małego miasta w dwa lata po objęciu rządów w Polsce przez Prawo i Sprawiedliwość. Celem badania było zdobycie pogłębionej wiedzy o źródłach poparcia dla PiS-u, które utrzymuje się dziś na poziomie przekraczającym wynik wyborczy partii. W tym celu badanie przeprowadzono nowatorską metodą, łącząc wywiady biograficzne z wywiadami pogłębionymi. W interpretacji oparto się głównie na teorii klas społecznych Pierre’a Bourdieu i analizie przemian sfery publicznej w sytuacji dominacji internetu. Badani zostali wytypowani jako przedstawiciele klasy ludowej i średniej, a ich wypowiedzi były interpretowane w kategoriach specyficznych dla tych klas dyspozycji. W wywiadzie pogłębionym szukano informacji na temat źródeł, z których badani czerpią wiedzę o polityce, a do opinii i postaw politycznych dochodzono, konfrontując badanych przede wszystkim z pytaniami o wydarzenia i tematy-klucze, które żywo są dyskutowane w sferze publicznej. Z przeprowadzonych wywiadów pogłębionych wynika, że dzisiejsze poparcie dla PiS-u silnie wiąże się z przekonaniem o skorumpowanym charakterze poprzednich elit politycznych i z akceptacją aktualnych programów społecznych, a także z wizją wspólnoty, jaką oferuje swoim wyborcom partia Kaczyńskiego. Natomiast wyborcy niepopierający PiS-u są zrażeni i zniechęceni do polityki. Przeprowadzone badania biograficzne pokazują, że wyborcy PiS-u w różny sposób opowiadają o swoim życiu i w różny sposób budują swoją wizję świata. Znajdziemy tu zarówno instytucjonalne historie życia pokazujące konwencjonalny przebieg drogi życiowej, trajektorie, czyli historie cierpienia i utraty kontroli nad własnym życiem, oraz biografie, czyli opowieści o życiu jako realizacji założonych celów osiąganych przez sprawczą jednostkę. Różnorodność interesów, tożsamości i opowieści biograficznych skłania do poszukiwania odpowiedzi na pytanie: co łączy dziś wyborców PiS-u? Próbą odpowiedzi jest zaprezentowana w części 6. interpretacja dzisiejszej dynamiki politycznej w kategoriach neoautorytaryzmu. Neoautorytaryzm łączy przedstawicieli różnych klas, obiecując rozliczenie establishmentu, stworzenie dumnej wspólnoty narodowej i wzrost poczucia mocy zarówno wobec elit, jak i grup o słabszej pozycji, np. uchodźców. Dla tego typu sprawowania władzy bardzo ważne są relacje, w jakie publiczność wchodzi z liderem i organizowanym przez niego dramatem politycznym. W dramacie tym publiczność uczestniczy w różnych rolach – ofiary, dumnego członka wspólnoty narodowej czy człowieka twardych zasad moralnych. Jednocześnie neoautorytaryzm mieści się w ramach paradygmatu demokratycznego, kładąc nacisk na uczestnictwo wyborcze, dawanie głosu zwykłym ludziom i niezależność państwa narodowego.